Một thời đại thừa thông tin nhưng thiếu khôn ngoan
Chúng ta đang sống trong một xã hội tràn ngập thông tin, nơi mà việc tiếp cận tri thức trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Mọi câu hỏi dường như đều có thể được trả lời trong vài giây. Mọi vấn đề đều có hàng trăm giải pháp. Và giờ đây, với sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo, ngay cả việc ghi nhớ, tổng hợp, phân tích và dự đoán - những năng lực từng được xem là thế mạnh của con người - cũng đang được AI khai thác triệt để.
Vậy mà, trong thời đại thừa mứa những tiện nghi như thế, con người lại càng trở nên hoang mang và bất an hơn. Thông tin sai lệch, sự thật nửa vời, những lập luận khoác áo tri thức rỗng xuất hiện ở khắp nơi, không ngừng gây hiểu lầm, làm gia tăng định kiến và xói mòn khả năng phán đoán của con người. Dẫn đến việc, càng sống trong thông tin, chúng ta càng do dự, càng cực đoan, càng dễ bị dẫn dắt. Trước áp lực ấy, nhiều người tìm đến những thói quen gây nghiện, những hình thức tiêu thụ tức thời như một cách giải toả. Nhưng việc này không giúp giải quyết vấn đề, ngược lại càng khiến thế giới rơi vào hỗn loạn.
Vậy phải làm gì trong một thời đại thừa thông tin nhưng thiếu khôn ngoan như hiện nay?
Manfred F. R. Kets de Vries - tiến sĩ kinh tế, nhà phân tâm học và chuyên gia trong lĩnh vực quản trị - cho rằng điều chúng ta nên làm là tích lũy trí tuệ, tức là học cách đưa ra những quyết định khôn ngoan hơn trong những hoàn cảnh phức tạp của đời sống.
Nhiều người vẫn cho rằng tri thức, trí thông minh và trí tuệ là một. Nhưng thực tế, đó là những phạm trù hoàn toàn khác nhau. Nếu kiến thức là thứ đến từ thế giới bên ngoài, thì trí tuệ khởi sinh từ bên trong. Nói đơn giản, trí tuệ là khả năng vận dụng những điều đã biết một cách phù hợp, đúng lúc và có ý nghĩa. Người khôn ngoan không phải là người biết nhiều nhất, mà là người biết đánh giá đâu là điều đáng tin, đâu là điều cần nghi ngờ, và đâu là điều nên buông bỏ.
Tác giả Manfred Kets de Vries.
Một người có thể rất thông minh, rất hiểu biết, nhưng vẫn đưa ra những quyết định gây tổn hại cho bản thân và người khác. Một xã hội có thể đầy rẫy chuyên gia, dữ liệu, báo cáo, nhưng vẫn rơi vào khủng hoảng đạo đức, chia rẽ và mất phương hướng. Ngược lại, một người khôn ngoan sẽ không ngần ngại đấu tranh để tìm ra điều tốt nhất cho bản thân và xã hội.
Trong “Lãnh đạo khôn ngoan” (tựa gốc: Leading Wisely), Manfred F. R. Kets de Vries mang đến một cuộc thảo luận đầy hấp dẫn về những cách giúp con người trở nên khôn ngoan hơn, không chỉ ở phương diện lãnh đạo mà còn đi sâu vào đời sống cá nhân. Bởi theo ông, một khi con người hiểu được tầm quan trọng của sự khôn ngoan sẽ đưa ra những quyết định sáng suốt hơn trên hành trình cuộc đời. Những quyết định khôn ngoan này có vai trò hết sức quan trọng đối với hạnh phúc của cá nhân và sự ổn định của xã hội.
“Nếu ai cũng đứng lên đấu tranh cho những điều tốt đẹp - nếu con người ở khắp nơi trên thế giới sẵn sàng chia sẻ các giá trị của mình - thế giới có thể thay đổi. Nói cách khác, kho báu quý giá nhất của một quốc gia có thể chính là sự hiện diện của những công dân khôn ngoan” - Manfred F. R. Kets de Vries nhìn nhận.
Vấn đề không phải thông minh hơn, mà là không để trí tuệ bị tụt lại phía sau
Nhìn vào tình hình thế giới hiện tại, Manfred F. R. Kets de Vries cho rằng tương lai của nhân loại dường như phụ thuộc vào kết quả của cuộc đua giữa sức mạnh ngày càng lớn của công nghệ và sự khôn ngoan trong cách sử dụng công nghệ của con người.
Trí tuệ nhân tạo được sinh ra để ghi nhớ, xử lý, tối ưu và dự đoán. Nó ngày càng “thông minh” hơn, nhanh hơn, chính xác hơn, và cũng không mệt mỏi hay bị cảm xúc chi phối. Nếu con người chọn cạnh tranh với máy móc ở phương diện này, thì đó là một cuộc đua đã định sẵn phần thua. Điều nguy hiểm là, khi cố ganh đua với máy móc, con người dễ đồng nhất giá trị của mình với hiệu suất, tốc độ, số lượng thông tin xử lý được. Lúc ấy, con người tự thu hẹp mình thành một phiên bản kém hoàn hảo của máy móc. Vì thế, vấn đề không phải thông minh hơn, mà là bảo đảm rằng trí tuệ của con người không bị tụt lại phía sau.
Quan trọng hơn, trong một thế giới ngày càng phức tạp và hỗn loạn như hiện nay, việc thiếu trí tuệ không còn là vấn đề cá nhân, mà trở thành rủi ro của toàn xã hội. Bởi như người ta vẫn thường nói, cả trăm bậc hiền triết không thể biến thế giới thành thiên đường, nhưng chỉ một kẻ ngốc cũng đủ biến thế giới thành địa ngục.
Trong “Lãnh đạo khôn ngoan”, Manfred F. R. Kets de Vries không xem trí tuệ là một trạng thái cao siêu hay một phẩm chất chỉ dành riêng cho những bậc hiền triết mà là khả năng ai cũng có thể học hỏi từng ngày. Vì thế, bên cạnh việc bàn về bản chất của trí tuệ, quyển sách còn chắt lọc tám bài học để nuôi dưỡng sự khôn ngoan cho lãnh đạo và mỗi cá nhân. Các bài học được dẫn dắt từ những giai thoại Đông - Tây, những suy ngẫm mang màu sắc triết học và phân tâm học, nhằm giúp người đọc tự chiêm nghiệm và đúc kết.
Ở bình diện xã hội, Manfred F. R. Kets de Vries còn cho rằng hiếm khi tìm được những nhà lãnh đạo thật sự khôn ngoan. Tác giả cho rằng những người này chỉ “hành xử giống như những diễn viên trong một chương trình truyền hình thực tế đang cố gắng truyền bá ảo tưởng của bản thân. Họ nói những gì người dân muốn nghe, nhưng lại không có khả năng đưa ra những lời khuyên sáng suốt cho các công dân của mình”.
Đó cũng là lý do để Manfred F. R. Kets de Vries viết quyển sách này, để thế giới có thêm nhiều nhà lãnh đạo khôn ngoan hơn trong thế giới “biến động, khó đoán, phức tạp và mơ hồ”. Khi mỗi nhà lãnh đạo trở nên thông thái hơn, hành động của họ có thể góp phần tạo nên những thay đổi tích cực, một quá trình thay đổi trọn vẹn và lâu dài của toàn nhân loại chứ không đơn thuần là tô vẽ lại quá khứ.
Manfred F. R. Kets de Vries nhấn mạnh: “Nghe có vẻ ngây thơ, nhưng tôi cũng muốn thế giới có những nhà lãnh đạo xem trọng tự do, lòng nhân ái, các giá trị đạo đức và phẩm chất tốt đẹp của con người. Chúng ta không bao giờ được quên rằng sự tự do phát triển mạnh mẽ nhất từ nền tảng của chính đạo đức và sự chính trực, chứ không phải sự giả tạo”.
Về tác giả, Manfred Kets de Vries là tiến sĩ kinh tế, nhà phân tâm học và chuyên gia trong lĩnh vực quản trị. Ông là giáo sư danh dự và là nhà sáng lập Trung tâm Đào tạo Lãnh đạo Toàn cầu của INSEAD, một trong những trường kinh doanh hàng đầu thế giới. Ông đã sáu lần được INSEAD trao tặng danh hiệu giảng viên xuất sắc và được Financial Times, The Economist cùng nhiều tạp chí uy tín khác xếp vào danh sách những nhà tư tưởng hàng đầu trong lĩnh vực quản lý. Ngoài công việc giảng dạy, ông còn là nhà sáng lập và người đứng đầu của Viện Kets de Vries (KDVI), một công ty tư vấn chiến lược phát triển lãnh đạo nổi tiếng, là đối tác của nhiều công ty và tập đoàn lớn như Goldman Sachs, Bloomberg, McKinsey & Company và LEGO.
Cuốn sách "Lãnh đạo khôn ngoan" có QĐXB số 3770/QĐXB-NXBDT cấp ngày 22/9/2025.
.jpg)