Biểu tượng các ứng dụng mạng xã hội trên một màn hình điện thoại. Ảnh: AFP/TTXVN
Nhà báo Olga Andreeva cho rằng, không phải là điều đáng ngạc nhiên nếu nói rằng thế hệ Z - thế hệ đầu tiên kể từ cuối thế kỷ 19 - ngốc hơn cha mẹ. Bất kỳ một giáo viên kinh nghiệm nào cũng cho biết, về khả năng tập trung, trí nhớ, giải quyết vấn đề độc lập, khả năng tiếp thu và phân tích những gì đã đọc thì thế hệ 25 tuổi kém hơn nhiều so với thế hệ lớn tuổi hơn.
Tại một lớp báo chí năm nhất, khi bà hỏi sinh viên điểm mạnh của họ là gì, những hiểu biết mới nào họ có thể mang đến cho báo chí và cuộc sống. Đây là những điểm mạnh được liệt kê: khả năng sử dụng Internet và tìm kiếm thông tin nhanh chóng. Khi bà chỉ ra rằng làm việc với thông tin không chỉ là tìm kiếm, các sinh viên phản bác lại: một tập dữ liệu toàn diện đảm bảo một phân tích toàn diện. Khi giảng viên nói về lòng can đảm, khả năng phân tích sâu sắc và kiên trì theo đuổi mục tiêu, tư duy độc đáo, tìm kiếm nền tảng của sự tồn tại thì sinh viên chỉ trao đổi những ánh nhìn ngạc nhiên. Tất cả những điều này chẳng có ý nghĩa gì với họ. Giới trẻ ngày nay khăng khăng khẳng định một điều: thông tin thống trị thế giới và họ biết cách sử dụng nó. Điều đó cho thấy, họ cho rằng thế giới đã nằm trong tầm tay mình.
Và rồi, chỉ vài năm sau, hoá ra không chỉ quyền lực đối với thế giới, mà ngay cả những thao tác tư duy cơ bản cũng trở nên gần như không thể đối với họ. Song nghịch lý là khi mở sách giáo khoa mà họ học ra, người tốt nghiệp 20-30 năm trước chỉ có thể há hốc mồm kinh ngạc trước lượng tài liệu khổng lồ. Như vậy thế hệ Z đúng về một điều: họ thực sự giỏi về thông tin. Thế hệ này đã học được cách tìm kiếm thông tin. Còn những điều còn lại thì không.
Theo nhà thần kinh học người Mỹ Jared Horvath, các thiết bị điện tử chính là nguyên nhân. Những video ngắn, hài hước đã loại bỏ nhu cầu tư duy tập trung, điều cần thiết để phát triển não bộ. Theo ông Horvat, tình trạng suy giảm mạnh khả năng trí tuệ của giới trẻ đã được ghi nhận ở 80 quốc gia kể từ năm 2010. Chính là thời gian các thiết bị kỹ thuật số bắt đầu được sử dụng rộng rãi trong trường học.
Tuy nhiên, bản thân giới trẻ lại không thấy vấn đề gì. Họ thành thật tin rằng mình thông minh hơn cha mẹ và khá kiêu ngạo trước những lời chỉ trích. Nhà khoa học giải thích: cũng lại các thiết bị điện tử là nguyên nhân. Khi xem các video ngắn, con người quả thực nắm bắt được bản chất một cách nhanh chóng. Và thế hệ Z nghĩ thế này: nếu tôi có thể suy nghĩ nhanh như vậy, thì tôi là một thiên tài hiếm có. Họ đơn giản là không nhìn thấy bất kỳ mục tiêu hay trải nghiệm nào khác trước mắt.
Luận điểm cuối cùng này dường như là chìa khóa để giải mã hiện tượng thế hệ Z. Chỉ có điều không phải các thiết bị điện tử là câu trả lời như ông Horvat nói. Thực tế là cuộc cách mạng kỹ thuật số đã tạo ra một cảm giác cô đơn lịch sử kỳ lạ ở giới trẻ. Họ không chỉ trẻ, họ là những người đầu tiên trên Trái đất. Lý do là cuộc sống trước thời đại kỹ thuật số bằng cách nào đó đã bị xóa bỏ một cách vô hình trong thế giới kỹ thuật số. Mọi khía cạnh của cuộc sống dường như đã trải qua những thay đổi khổng lồ trong thời đại kỹ thuật số. Và chỉ những người lớn tuổi, những người đã trực tiếp trải nghiệm bước đột phá này, mới có thể nói: cuộc sống đã trở nên đơn giản hơn, nhưng không hề dễ dàng hơn hay tốt đẹp hơn. Thế hệ Z không phân biệt được điều này. Đối với họ, đơn giản hơn có nghĩa là tốt hơn. Thiếu kinh nghiệm của người lớn tuổi, họ hầu như không hiểu người khác đang nói gì. Thế giới kỹ thuật số là thế giới của thông tin, chứ không phải kiến thức. Giới trẻ đơn giản là không thể nắm bắt được sự khác biệt. Từ quan điểm của họ, thông tin và kiến thức là một và giống nhau.
Giới trẻ không phải chịu trách nhiệm cho quan niệm sai lầm này. Cũng như những thiết bị điện tử bất hạnh bị chỉ trích không phải là thủ phạm. Giới trẻ đang làm mọi thứ đúng. Họ được dạy như vậy. Chúng ta sống trong một thế giới mà trí tuệ nhân tạo được ca ngợi ở mọi ngóc ngách, và các nhà phát triển hứa hẹn rằng chẳng bao lâu nữa con người sẽ không cần phải làm việc nữa - AI và robot sẽ làm mọi việc. Trong điều kiện như vậy, có thể hiểu được rằng giới trẻ sẽ tin tưởng mãnh liệt rằng họ đang trên con đường tiến bộ, trong khi người già chỉ cản trở họ. Hạn chế sử dụng thiết bị điện tử đồng nghĩa với việc tạo ra một phong trào du kích quy mô lớn của những người dùng bí mật.
Trong khi mục tiêu chính của bất kỳ nền giáo dục nào là phát triển trí nhớ dài hạn, rèn luyện cho trẻ em ý chí và nỗ lực tinh thần, và phân tích sâu sắc, toàn diện các nhiệm vụ đặt ra.
Nội dung bài học khó dần lên, từ lớp một trẻ em cần quan tâm đến việc hiểu thấu đáo các vấn đề mới. Cần thu hút các em không bằng điểm số, mà bằng sự hiểu biết thực sự. Như vậy, không xuất hiện những thần đồng trí tuệ, mà là những cá nhân được làm giàu đích thực về tinh thần, có khả năng tìm tòi sâu sắc, thỏa mãn về mặt cảm xúc và có trách nhiệm đạo đức.
Mục đích thực sự của giáo dục không phải là xây dựng một ngôi nhà mới trên nền móng của những ảo tưởng, mà là tiếp tục xây dựng ngôi nhà chung, vĩnh cửu của tri thức, đạo đức và tinh thần. Nghiên cứu về trí thông minh của giới trẻ ngày nay không chỉ cho thấy những thiết bị công nghệ, mà còn cả những mục tiêu và ý nghĩa sai lầm được đầu tư vào nền giáo dục. Nếu muốn thoát khỏi vòng xoáy ảo tưởng này, chúng ta không nên "đi theo con đường tiến bộ" mà ngược lại, phải quay trở lại quá khứ và tiếp tục công việc mà tổ tiên chúng ta đã bắt đầu, bà Andreeva tin tưởng.
